Dan odbrane Beograda: Srpska armija nije odbranila glavni grad, ali su joj neprijatelji podigli spomenik za iskazanu hrabrost
Danas se obeležava Dan odbrane Beograda u znak sećanja na poginule vojnike koji su u jesen 1915. godine branili Beograd od austrougarskih i nemačkih snaga.
Srpska vojska u Nemanjinoj ulici na položaju kod Železničke stanice, čeka napad iz pravca Save (Foto: Autor nepoznat)
Odbrana Beograda u oktobru 1915. najviše se pamti po govoru vojnicima komandanta odbrane glavnog grada, majora Dragutina Gavrilovića:
„Vojnici, junaci! Vrhovna komanda je izbrisala naš puk iz svog brojnog stanja. Naš puk je žrtvovan za čast otaždbine i Beograda. Vi nemate više da se brinete za vaše živote koji više ne postoje. Zato napred u slavu, živeo kralj, živeo Beograd!“
Nisu uspeli da slome moral srpske vojske
Dok se s današnjeg aspekta i dalje razmatra da li je ovakvo svesno žrtvovanje celog puka prihvatljiva ratna strategija ili ne, dileme nema da je hrabrost koju su vojnici pokazali u samoubilačkoj misiji odbrane Beograda dostojna divljenja.
Hrabrost srpskih vojnika je bila tolika da je čak i tadošnji zapovednik nemačko-austrougarskih snaga feldmaršal August fon Makenzen posle osvajanja grada naredio da se vojnicima koji su branili Beograd podigne spomenik, što je jedinstven primer u svetu da je neprijatelju odata takva počast.
Austrougarske i nemačke snage započele su napad na Beograd 5. oktobra 1915. godine. Cilj je bio da se konstantnim bombardovanjem preko Save i Dunava prvo uništi moral srpske vojske, a potom da se ona razvuče na veliku širinu fronta, od Kneževca do Avale.
Borba za svaku ulicu
Neprijateljske snage su prešle Dunav i Savu 7. oktobra, gde ih je dočekao jak otpor srpskih vojnika koji su iskopali rovove duž celog dunavskog i savskog keja, maltene od Smedereva do Obrenovca.
Odbrana centra Beograda trajala je četiri dana, zabeleženo je da su nemačke snage morale da osvajaju ulicu po ulicu. Najžešće borbe zabeležene su u Dušanovoj i Vasinoj ulici.
Čak i kad je Beograd bio osvojen, okupatorske trupe susrele su se s žestokim otporom koji je trajao danima u šumi Košutnjaka i u podnožju Avale.
Major Gavrilović sahranjen bez ikakvih počasti
Major Gavrilović je teško ranjen uspeo da preživi, ali većina njegovog puka nije. Odbio je čin generala koji mu je ponuđen tek 1941. godine. Nemačke snage su ga zarobile tokom Aprilskog rata, a sve do 1945. bio je zatočen u logoru u Nirnbergu. Umire u svom stanu u julu 1945. godine
Partizanska komanda odbila je zahtev porodice da se major Dragutinović sahrani uz vojne počasti. Odbijen je i zahtev da se sahrani u spomen kosturnici branilaca Beograda 1915. godine. Na kraju je sahranjen u grobnom mestu njegove ujne na Novom groblju. Do sada ni jedna vlast u Beogradu, niti politička partija nije predložila da se mošti majora Gavrilovića premeste makar u Aleju zaslužnih građana.
Ime majora Gavrilovića prvi put ulazi u udžbenike tek početkom šezdesetih godina prošlog veka, a njegov govor vojnicima u odbrani Beograda se tek od osamdesetih vraća u knjige istorije srednjih škola.
Gradonačelnik Beograda Aleksandar Šapić položio je danas venac u Spomen-parku braniocima Beograda u blizini Sportskog centra „Milan Gale Muškatirović“.
V. Ž. / Kompas